408
«Ego humilis miles Christi, Odo, per largitionem domni Karoli imperatoris comes… cum sisterem infra muros Turonicaecivitatis…»
Mabille. Les invasions normandes. P. 175.
«Subito veniens grex praefati monasterii, terrorem mihi magnum incutiens, prostraverunt se unanimes solo ante pedos meos».
«Una cum consensu fidelium omnium nostrorum».
Этот факт подтверждается изучением дипломов: дипломы от 14 декабря 889 г. и от 30 декабря 889 г. (890 г. по старому стилю), дошедшие до нас в оригиналах (Cartulaire général de l'Yonne. T. I. P. 124, n° LXIII; Rédet. Documents pour l'histoire de l'église de Saint-Hilaire de Poitiers: 1847. P. 12, n° IX; Histor. de Fr. IX. P. 449, 450), все датируются вторым годом царствования; зато в дипломе от 30 января 890 г. год царствования изменился — он стал третьим (Devic et Vaissète. Histoire générale de Languedoc. T. V. Col. 81, n° XI). К сожалению, оригинал этого последнего диплома (Bibliothèque nationale. Ms. lat. №8837, fol. 71, n° XXI) сильно испорчен как раз в том месте, где указана дата царствования; однако в прошлом веке [XVIII в.], когда этот диплом еще мог иметь лучшую сохранность, Буке, похоже, не колеблясь, прочел: «Anno III regnante». То есть год царствования сменился в период между 30 декабря и 30 января; единственная значимая дата между ними — 13 января 888 г., то есть день смерти императора Карла III; таким образом, к этому событию канцлеры задним числом и возводили начало царствования Эда.
Легитимность этого брака оспаривалась церковью: Kalckstein. Geschichte des französischen Königthums. Bd. I. S. 470. — Kalckstein. Abt Hugo. S. 88. — Dümmler. Op. cit. Bd. III. S. 85.
Он родился 17 сентября 879 г. — Его враги оспаривали тот факт, что он был сыном Людовика Заики (Flodoardi Historia Remensis. L. IV. С. 5. P. 564).
Фульк так объясняет возвышение Эда в ущерб каролингской легитимности: «quandoKarolus imperatordecessit, et idem Arnulfus regimen huius regni suscipere noluit, hic Karolus adhuc admodum corpore simul et scientia parvulus existebat, nec regni gubernaculis idoneus erat, et instante immanissima Nortmannorum persecutione, periculosum erat tune eum eligere» (Flodoardi Historia Remensis. L. IV. С 5. P. 563).
Luchaire A. Histoire des institutions monarchiques de la France sous les premiers Capétiens (987–1180). Paris: Impr. nationale, 1883. 2 vol. T. I. P. 57: «Период после свержения императора Карла Толстого до восшествия на престол Гуго Капета был по преимуществу временем, когда решительно преобладал принцип выборности».
Richer. Richeri historiarum libri ПИ. L. I. С. 4: «et quia Karolus vix adhuc triennis [ему было восемь лет] erat, de rege creando deliberant; non ut desertores, sed ut in adversarios indignantes» [Цит. по: Рихер Реймский. История]. Это отличие подчеркнуто абсолютно справедливо.
Гинкмар в письме к папе Адриану (Hincmar. Opera omnia. T. H. Col. 181) вкладывает в уста некоторых франков такую речь, обращенную к папе: «поп praecipiat nobis habere regem, qui nos in sic longinquis partibus adjuvare non possit contra subitaneos et frequentes paganorum impetus». — Reginonis Chronicon. Ann. 888: «unumquodque [regnum] de suis visceribus regem sibi creare disponit». — Говоря о бегстве Карла III в Суассон, автор «Ведастинских анналов» пишет: «rediit in terrain suam» [возвратился в свою страну]; западные франки не считали этого императора государем, принадлежавшим им.
«Solus idoneus», как Регинон (Reginonis Chronicon. Ann. 880) писал об Арнульфе. — Pflugk-Harttung. Thronfolgc im deutschen Reiche. S. 135. — Maurenbrecher. Geschichte der deutschen Königswahlen. S. 27, 30.
О Гвидо Сполетском см.: Waitz. Ober das Herkommen des Markgrafen Wido von Spoleto. S. 149 и далее. — Wiistenfeld. Uber die Herzoge von Spoleto aus dem Hause der Guidonen. Bd. III. S. 383 и далее. Bd. IX. S. 414 и далее. — Dümmler. Geschichte des ostfränkischen Reiches. Passim.
Wenck. Die Erhebung Arnulfs. S. 95.
Dümmler. Op. cit. Bd. I. S. 213. — Bourgeois. Le capitulaire de Kiersy. P. 95.
Erchemperti historia Langobardorum. P. 263: «cupiditate regnandi devictus».
Это родство нельзя объяснить, но оно несомненно. Dummier. Gesta Berengarii. P. 16–17. — Flodoardi Historia Remensis. L. IV C. 1. P. 555–556: «pro Widone quoque affine suo». Фульк был родственником императора Ламберта, сына Гвидо II (Flodoardi Historia Remensis. L. IV С. 3. P. 561).У Фулька и императора Ламберта был общий родственник по имени Рампон, живший в 895 г. (Flodoardi Historia Remensis. L. IV. С. 5. P. 566); это имя встречается в роду Фулька, у которого был брат по имени Рампон (Flodoardi Historia Remensis. L. IV. С. 1. P. 555), умерший ранее 884 г.
О происхождении Фулька и начале его карьеры см. его эпитафию: Flodoardi Historia Remensis. L. IV С. 10. P. 575; см. также: С. 5. Р. 564; С. 1. Р. 555; С. 4. Р. 562. — Gallia Christiana. T. IX. Parisiis: Typographia Regia, 1751. Col. 45; T. III. Parisiis: Typographia Regia, 1725. Col. 491.
Flodoardi Historia Remensis. L. IV С 1. P. 555.
Histor. de Fr. VII. P. 702. — Dümmler. Geschichte des ostfränkischen Reiches. Bd. III. S. 45, Anm. 2.
«Картулярий Ситью» (Folquin. Chartularium Sithiense. P- 126) называет Фулька в момент его назначения в Сен-Бертен «canonicus», a Кьерсийский капитулярий, появившийся годом раньше (в 877 г.), упоминает его в числе аббатов.
Согласно Gallia Christiana. T. IX. 1751. Col. 45, Фульк стал аббатом Сен-Бертена в 877 г.; это ошибка, так как, согласно «Картулярию Ситью» (Folquin. Chartularium Sithiense. P. 126), он сменил Хильдуина «V idus februarii, dominica I. in quadragesima» — а ведь первое воскресенье Великого поста пришлось на 9 февраля в 878 г., а не в 877 г. — «Бландинские анналы» (Annales Blandinienses. P. 24) датируют вступление Фулька в должность аббата 878 г.
Folquin. Chartularium Sithiense. P. 126. — Annales Blandinienses. Ann. 878.
Ex Chronico Sithiensi S. Bertini ab Iperio // Histor. de Fr. IX. P. 71. — Flodoardi Historia Remensis. L. IV. С 4. P. 562: «sicque in aula palatii perseverans…»
Gallia Christiana. T. IX. 1751. Col. 46. — Marlot. Metropolis Remensis historia. T. I. P. 501 и далее.
Согласно его эпитафии {Flodoardi Historia Remensis. L. IV. С. 10. P. 575), Фульк занимал реймсскую кафедру 17 лет, 3 месяца и 10 дней, а поскольку его убили, согласно той же эпитафии, 17 июня 900 г., то начало его епископства приходится на 7 марта 883 г. — «Ведастинские анналы» датируют это убийство не 17, а 16 июня.
Ведастинские анналы. 883 г.
Flodoardi Historia Remensis. L. IV. С. 4. P. 562.
Карл Лысый после смерти в октябре 869 г. своей жены Ирментруды взял в наложницы Рихильду, сестру графа Бозона; в 870 г. он на ней женился, а в 877 г. умер. Dümmler. Geschichte des ostfränkischen Reiches. Bd. II S. 285–286.
Flodoardi Historia Remensis. L. IV. С 5. P. 566–567.
Flodoardi Historia Remensis. L. IV. С 4. P. 562: «qualiter hanc ecclesiam paganorum infestatione laborantem repererit, et ut pro pace ipsius ad posse desudaverit».
Flodoardi Historia Remensis. L. I. C. 21. P. 438: «civitas Remorum tunc temporis non habebat in ambitu sui murum». — Ibid. L. III. С 30. P. 554: «Civitas haec absque muro tunc habitabatur».
Flodoardi Historia Remensis. L. IV. С 8. P. 573; С 10. P. 575.
Ibid. L. IV. С 8. P. 573.
См. выше, с. 63.
Flodoardi Historia Remensis. L. IV. С 1. P. 555, 557–558, 558; С 2. P. 559, 560; С 8. P. 573; С 10. P. 575.
См. выше, с. 30.
Фульк писал Стефану V в 886 г.: «pro Widone quoque, affine suo, quem idem papa in filium adoptaverat, memorat, tam se quam ceteros consaguineos suos, quibus id notificaverat, debitam exhibituros eidem papae reverentiam» (Flodoardi Historia Remensis. L. IV. C. 1. P. 555–556). Стефан V ответил: «memoriam quoque Widonis ducis gratissime se suscepisse, quem unici loco filii se tenere fatetur» (Ibid. P. 556). На это Фульк ответил: «praefati quoque Widonis satagit commendare favorum» (Ibid.).
Annales Vedastini. Ann. 888: «aliqui Widonem qui partibus Fulchonis archiepiscopi favebant… in regno statuere contendebant» [те, которые принадлежали к партии архиепископа Фулька, пытались сделать королем Гвидо].
Эти несколько имен — это франки, позже последовавшие за Гвидо в Италию, чтобы поддержать его в борьбе с Беренгаром. Dümmler. Gesta Berengarii. P. 22 и далее. — Bourgeois. Le capitulaire de Kiersy. P. 94–96. — Тот факт, что партия Гвидо существовала только в Бургундии, подтверждают «Ведастинские анналы» за 888 г.: «pauci vero ex Burgundia Widonem… regem sibi crêaverunt» [некоторые из Бургундии сделали королем Гвидо]. — Об Анскаре, графе Уша, и о Гвидо см. Bourgeois. Op. cit. P. 106–107.